Fjalor i hershëm proto-shqipe

Early Proto-Albanian dictionary – a
Word IPA/Transliteration
Meaning
Symbol sequence
a(k)škā wood splinter
aidzija she-goat
albi barley
ambi on, upon
ambi-ledza to gather, to collect
apa without, before, then
atsara sharp
awa-laka to throw, to fling
awa-tāja awataja to cool, to make cold
Word IPA/Transliteration Meaning Symbol sequence
baltā swamp, marsh, dirt, earth
bardza white
batsā batsa broad bean
berja to bring
binda to convince, to persuade
breda to jump, to spring
budjā budja lip, end, edge, bank, stitch, rock
bugta soft, smooth
Word IPA/Transliteration Meaning Symbol sequence
darja pig
de yesterday
dedr cheese
dela boy, youth
derna to destroy
detsa right
dredza to turn, to rotate
druwa tree, wood
dzalā buttermilk
dzemba to ache
Word IPA/Transliteration Meaning Symbol sequence
e(k)šti eksti outside
enperenta inside
entenda to stuff
ergā spit, phlegm
erma delirium, absent-mindedness
esmi i am
Word IPA/Transliteration Meaning Symbol sequence
kāslā kasla cough
kakja bad, evil
kapa to seize, to grasp
kapna incense
Word IPA/Transliteration Meaning Symbol sequence
laja to bark
lenta acorn
Word IPA/Transliteration Meaning Symbol sequence
māter sister
madza big, large
mardzā chill, frost, ice
matja to measure
mazdnja to feed, to fatten
melita honey
memsa flesh, meat
met with
Word IPA/Transliteration Meaning Symbol sequence
nakti night
natšōr natsor tomorrow
Word IPA/Transliteration Meaning Symbol sequence
pelna to beget, to produce, to bear
perda to fart
plāgā slaughter, carnage
Word IPA/Transliteration Meaning Symbol sequence
san(s) thing
seksti six
semdza all
sina breast, chest
skina ash
smekrā chin, beard
stana animal
supnā sleep
Word IPA/Transliteration Meaning Symbol sequence
štšentra prop, support
Word IPA/Transliteration Meaning Symbol sequence
tšela tsela to bring
terka to spin
trema to frighten
Word IPA/Transliteration Meaning Symbol sequence
verdza to wean
Word IPA/Transliteration Meaning Symbol sequence
wera to hang
weta year
wrangska to beat, to strike

Aleksander Hasanas

Ref. Instituti i Studimeve Palaeolexicon Oxford. (2008)

Advertisements

Shkëlqimi i familjes së madhe, Selim Mborja (Venxha)

Shkëlqimi i familjes së madhe, Selim Mborja (Venxha), bën dritë edhe sot

Si i shpëtoi Selim Mborja ekzekutimit nga njësiti gueril i Korçës

Nga Vepror Hasani

Mborja albania - selim mborja

Atë mbrëmje, Selim Mborja (Venxha) me bashkëshorten e tij, Fitreten, u kthyen vonë në shtëpi. Në Korçë kishin 65 dyqane, kafene dhe banesa, mijëra hektarë tokë dhe pyje. Fillimisht kishin banuar te shtëpia në fshatin Mborje, në krah të kishës së Ristozit, te një ndërtesë e madhe dykatëshe, me pamje madhështore, ndërtuar me gurë të skalitur, me shumë dhoma të dekoruara me elemente druri të gdhendur dhe tavane të zbukuruara, me oborr të madh në pamjen ballore e të thurura me avlli. Përreth kësaj shtëpie ngriheshin shtëpitë e tjera të fisit Mborja (Venxha), Më pas ndërtuan një shtëpi tjetër të madhe dhe të bukur mbi fabrikën e birra Korçës. Tashmë jetonin aty.

Me të hyrë në shtëpi vunë re se dikush poshtë derës u kishte hedhur një letër. Selim Mborja e mori dhe nisi ta lexonte. Vështrimi i tij lëvizi i shqetësuar nëpër rreshta: “Unë që po ju shkruaj jam një miku juaj, – thuhej në letër, – nuk pata guximin t’ju sqaroj nga afër sepse kam frikë për veten dhe familjen time, dhe për këtë ju kërkoj ndjesë, por para dy-tri ditësh mora vesh se njësiti gueril i Korçës ka marrë vendimin t’ju ekzekutojë, ndaj duhet të largoheni…”.

Bashkëshortja e Selimit, Fitretja, bijë e Neki Starovës, ndër më të pasurit e asaj zone, mbeti e shqetësuar. Trupi i saj dridhej si gjethe në erë. Priste çdo t’i thoshte Selim Mborja. Sido që të ishte vendimi i të shoqit, do të qëndronte me të edhe sikur të shkonin në fund të botës. E adhuronte bashkëshortin. Selimi ishte njeri i zoti dhe me kulturë, kishte studiuar në Perëndim. “Do ta pleqërojmë me njerëzit tanë”, – i tha Selim Mborja, – dhe do të vendosim çfarë duhet të bëjmë. Duhet të ketë qenë shtator-tetor i vitit 1944.

2                                                                                   

Selim Mborja (Venxha) nuk e besonte dot që do të largohej nga Korça dhe nga Mborja ku kishte lindur. Gjithë jeta e njerëzve të tij, brez pas brezi, i ishte përkushtuar Korçës, dhe sa herë e kishte sjellë rasti kishin dalë në mbrojtje të saj me jetën e tyre. I pari i Venxhave, quhej Banush; ishte një legjendë e gjallë bamirësie, të tillë e mbanin mend edhe më të vjetrit. Emri i tij i mirësisë mbërriti edhe te brezat e rinj. Deri në fund të shek. XVIII kishin jetuar në Greqi, kishin prona të shumta dhe ishin shumë të pasur. Me pasuri të madhe u vendosën edhe në në Mborje. Ndihmonin familjet e varfëra. Banushi kujdesej për ta si për familjen e vet: “Bëj mirë dhe mos e përmend kurrë të mirën që bën”, –  ishte porosia e tij, –  Zoti i shikon të gjitha.”. Për shkak të pasurisë së madhe që kishte, në Mborje njihej me emrin Banush Aga ose Banush Efendiu, por shpesh e thërrisnin edhe Banush Venxha, sepse kështu quhej vendi ku kishte jetuar në Greqi në zonën e Grevenasë.

Bamirësia e familjes së madhe Mborja (Venxha) nuk shteri kurrë. Banushi la pas 7 fëmijë: Mustafajin, Osmanin, Hysenin, Mehmetin, Saliun, Rexhepin dhe Islamin. Fal kësaj familjeje të madhe që shkëlqente me mirësitë e saj, fshati Mborje mori pamjen e një qyteti, me dyqane dhe kafene të famshme si në asnjë vend tjetër. Vinin aty edhe nga Korça; myslimanë e të krishterë festonin bashkë. Në një nga kronikat e kohës shkruhet: “Nuri Efendiu, avokati, javën që shkoi bëri synet djemtë. Në dasmë kishte ftuar gjithë nëpunësit e qeverisë dhe shumë myslimanë e të krishterë. Darkën e bëri në kafenetë që janë nga Mborja. Një shumicë e madhe të ftuarish, me këngë dhe me muzikat e vendit, u zbavitën gjer në mëngjes. Atë natë shumë fishekë u hodhën sipër në qiell dhe shumë pushkë u zbrazën.”. (Gazeta Korça, 11 qershor 1909).

3

Në mëngjes Selim Mborja shkoi te pazari i Korçës, te  klubi i “Pellallit” dhe  i la porosi pronarit të lokalit. Nëse vjen Qemali (djali i xhaxhait të Selim Mborjes), Mehmeti apo Syrjai (kushërinj të tij), sepse lokali ishte i preferuar i tyre, t’u thoshte që i kërkonte Selim Mborja dhe donte t’i takonte patjetër. Mehmet Mborja (Venxha) kishte mbaruar shkollën e policisë “Skuola Alleievi Carabinieri”, në Firencë të Italisë, dhe kishte njohuri mbi grupet e fshehta kriminale siç ishte njësiti gueril i Korçës. Në kryengritjen e ashtuquajtur të “Vorioepirit” më 2 prill 1914, sipas gazetës “Koha”, 15 maj 1914, Mehmet Mborja; komandanti i xhandarmërisë shqiptare, hollandezi Snellen Van Vallenhoven; Themistokli Gërmenji, konsulli i përgjithshëm amerikan Spenser, kapedan Kajo, Dervish File, Turhan Hysen bej Pirgu, Jashar bej Starova, Agush Çaushi e qindra të tjerë, luftuan trimërisht dhe ia dolën të çlironin Korçën.

Por Selimi donte me patjetër edhe mendimin e Qemalit dhe Syrjait, nëse duhej të qëndronte apo të largohej përfundimisht nga Korça. U takuan te shtëpia sipër fabrikës së birrës. Bashkëshortja e Selimit, Fitretja, ndoqi me shqetësim gjatë gjithë kohës bisedën e burrave. Rreziku u vlerësua real. Njësitet guerile kishin filluar të eleminonin njerëz që nuk i pëlqenin regjimit që po vinte në pushtet. Miku që u kishte shkruar letrën kishte të drejtë. Ekzekutimi i tij mund të ndodhte nga dita në ditë. U pa e arsyeshme që Selimi të largohej nga Korça sa më parë. Kur kushërinjtë e tij u larguan, Selim Mborja vështroi një çast nga e shoqja dhe i tha: “Do të largohemi!”. Nga syri i Fitretes u shkëput një pikë loti: “Do të vij me ty kudo që të shkosh”, i tha ajo. Dhimbja e fshehur e burrit përshkoi gjithë qenien e Selim Mborjes.

4

Selim MborjaSelim Mborja (Venxha) dhe bashkëshortja e tij, Fitreti, ende nuk e kishin vendosur ç’ditë do të largoheshin nga Korça. Për ta gjithçka ishte e padrejtë; vendimi i marrë nga njësiti gueril i Korçës ishte kriminal; po luhej me jetën e një familjeje të madhe patriotike. Babai i Selim Mborjes, Mustafaji, ishte kujdesur gjithnjë që edhe miqësitë t’i bënte me njerëz që e donin vendin. Në një rast të tillë shtypi shkruante: “Myftar Aga nga Sevrani, i cili më përpara ka qenë komandant i Xhandarmërisë së Korçës për të martuar të birë që pat zënë të bijën e Mustafa efendi Mborjes urdhëroi këtu bashkë me dhëndrin, zotin Kadri, i cili ka qenë kajmekan në Leskovik, në Tepelenë në Vlorë e gjetkë. Myftar Aga, si mori të renë, pardje u kthye për në Përmet. I urojmë me gaz dhe martonjësit u trashëgofshin!”. (Gazeta e Korçës, e enjte 22 vjesht’  e II-të).

Vetë Mustafa Mborja (Venxha) doli në mbrojtje të vendit që nga dita e parë e hyrjes së grekëve në Korçë më 7 dhjetor 1912. Ndihmoi kthimin e  njerëzve që ishin larguar për shkak të luftës.  Emri i tij gjendet i shënuar te “Komisioni i të ikurve”, renditur me emrat më të nderuar të qytetit të Korçës: “Komisioni përbëhej nga: kryetari Abdyl Ypi. Anëtarë: Riza bej Zavalani, Tefik Rushiti, Qani bej Dishnica, Stavre Karoli, Petraq Kondi, Kristo Dako, Sadik Voskopi dhe Mustafa Mborja.”. (Gazeta Koha, e shtunë, 24 maj 1914).

Kurse Abedin Mborja (Venxha), nipi u Mustafait ishte zgjedhur te “Komisioni i Marrëdhënieve”, i cili raportonte gjendjen te autoritetet vendase dhe të huaja. Anëtarë të këtij komisioni ishin: “Kryetar Emin Efendi, anëtarë: Maliq Bej, Ahmet Efendi kryetari i Bashkisë; Shaqir Efendi, Emin Efendi, Rakipi Aga, Abedin efendi Mborja, Miçe Çikozi, ( ka dhe një emër tjetër, por nuk lexohet), Abidin efendi Tregtari, Xhafer bej Luarasi, Mehmet Ali Bej, Rakip Aga Jemenli dhe Andrea Turtulli.”. (Gazeta Koha e shtunë, 24 maj 1914).
Gjatë kësaj kohe, një i afërm tjetër i familjes Mborja, Ismail Sali Mborja, më 1914-1915, sponsorizoi botimin e abetares shqipe të hartuar nga Jashar Agjahu. Botimi i saj u bë nga shtypshkronja “Korça”.

5

Haki MborjaKurse  Haki Mborja (Venxha), djali i xhaxhait të Selim Mborjes shkëlqeu me patriotizmin e vet. Lindi në Mborje më 1876, mësimet e para i mori në Korçë e më pas në Manastir. Studimet e larta për mjekësi i kreu në Stamboll, ku mori gradën më të lartë shkencore, atë të doktorit.

Në vitin 1908 u emërua mjek në Bashkinë e Manastirit, ku u njoh me shumë patriotë që synonin krijimin e lëvizjeje për çlirim kombëtar. Në shtator të vitit 1908 u bë pjesë e shoqërisë “Dituria” dhe  “Përparimi”. Pas dy vitesh erdhi mjek në Bashkinë e Korçës. Më 16 qershor 1911, bashkë me botuesin e gazetës “Korça”, Sami Pojani, u bënë iniciatorë të krijimit të Komitetit të Kryengritësve. Po atë muaj Haki Mborja krijoi çetën e parë shqiptare dhe doli maleve. Bashkëpunoi me Bajo Topullin, Qamil Panaritin, Shahin Kolonjën etj.

Çeta e tij u bë e njohur me luftimet e saj në Korçë, Devoll, Kolonjë, Opar, Gorë, Mokër, Gjirokastër dhe Elbasan. Përveç gazetave shqiptare për Haki Mborjen shkroi edhe gazeta londineze “Time”, kurse konsulli serb në Manastir i raportonte qeverisë së vet: “Në Korçë ka maleve mbi 500 vetë të prirë nga Haki Beu.”. Në gusht të vitit 1911 mori pjesë në Kuvendin e Kryengritësve të Elbasanit, organizuar në fshatin Shelcan për realizimin e veprimeve të përbashkëta. Më 1912 mori pjesë në shpalljen e Pavarsisë. Pas thyerjes së kryengritjes “Vorioepirote”, çeta e tij u bë mburoja e Korçës: territoret nga Guri i Cjapit deri te Grykat e Mborjes u bënë të pakapërcyeshme nga grekët. Që nga dita e krijimit të çetës së tij, Haki Mborja u quajt “Doktori kryengritës”.

Me ardhjen e francezëve, ndihmoi për shpalljen e Krahinës Autonome të Korçës dhe mori pjesë në qeverinë e saj. Gjatë kësaj kohë ndihmoi në hapjen e 60 shkollave në krahinën e Korçës, përfshi edhe shkollën e Mborjes. Gjatë  vitet 1918-1920 qëndroi në mbrojtje të kufijve jugorë të Shqipërisë, mbështeti fort Kongresin e Lushnjës dhe qeverinë e saj. Më 1926 u zgjodh deputet, mori vota më shumë se Fan S. Noli, por më 1928 u largua nga politika sepse mbretërinë e shihte si të parakohshme në një vend si Shqipëria. Vdiq në shtëpinë e tij në vitin 1931.

6

Selim Mborja dhe bashkëshortja e tij, Fitreti, vendosën të shkonin në Selanik, atje kishin prona dhe një hotel, mjetet financiare nuk u mungonin. Ndërsa bënin gati plaçkat, Fitretit nuk i mbaheshin lotët. Një ditë më parë ishte përcjellë me njerëzit e saj në Starovë të Pogradecit.  Tashmë nuk do t’i shihte më të afërmit e vet, edhe kur të vdiset nuk do t’i vinte askush ta qante te varri. Edhe përtej vdekjes do të mbetej e vetmuar. Bashkë me ta kërkoi të udhëtonte edhe Koço Kota. Nuk i thanë jo, të dyja familjet udhëtuan bashkë. Me të mbërritur në Selanik, Selim Mborja u vendos në hotelin e tij privat. Nata e parë larg Korçës ishte e dhimbshme. Njerëz që vrisnin prapa shpine dhe pa asnjë arsye, e kishin detyruar ta linin Korçën.

Ajo natë për Selim Mborjen mbeti nata më e vetmuar e jetës së tij. Në Korçë gjendej gjithnjë mes miqësh e shokësh. I pëlqente shoqëria edhe me profesorët e Liceut; takohej shpesh më ta: me Elmaz Ahmetin, Abaz Ermenjin, Fejzi Dobin,  Selman Rizën, Aqif Selfon,  Abedin Shkëmbin, Aldo Çobën, Malo Kodrën etj. Profesor në Lice kishte qenë edhe Enver Hoxha, por me të nuk kishin patur ndonjë shoqëri të madhe. Vetë Enver Hoxha te libri i tij, “Kur lindi Partia”, shkruan: “Fundot, me Vangjo Turtullin, me Manot, me Katrot e shumë të tjerë të këtij kalibri si edhe me ata të kalibrit më të ulët, ishin përfaqësuesit e borgjezisë së krishterë…

Kurse  Fazlli Frashëri, i vëllai Qazkës, Selim Mborja, Tefik Mborja, Rexhep Merdani e mjaft të tjerë si këta e më të ulët se këta, formonin opinionin e “elitës myslimane” korçare…”. Pra, nga sa shihet, miqësia e Hoxhës me parinë e Korçës nuk kishte ekzistuar. Ndoshta kjo ishte arsyeja që ai kishte kërkuar ekzekutimin pa gjyq të Selim Mborjes. Tejet e trishtuar ndihej edhe Fitreti, gruaja që ishte kujdesur gjithnjë për jetimët dhe familjet e varfëra të Korçës. Nuk kishte ditë të shënuar që ajo të mos pyeste Selimin: “Çfarë do të dhurojmë sot për familjet e varfëra? Dhe bënte të pamundurën që ndihma e ofruar të ishte e vlefshme për të kapërcyer hallet. Ajo ishte vërtet një shenjtore.

7

Fitreti doli në verandë, donte ta largonte mërzinë që po e lodhte aq shumë. Selaniku ishte i bukur, shkëlqente nga të gjitha anët, por edhe Korça e bukur kishte qenë gjithnjë. Që nga viti 1850 e kishin krahasuar me Izmirin, por me qenë se Izmiri cilësohej si Parisi i Mesdheut, për analogji Korçën e quajtën Paris i Vogël. Edhe Korça kishte patur ndriçim vite e vite më parë. Më 1911 instaloi sitemin e ri të ndriçimit: “Qeveria tonë (e Korçës) solli për provë një llampë sistem “Radium” me 350 fuqi dritë qiriri. Llampa ka dritë të bukur dhe kështu së shpejti do të sjellin më shumë llampa të këtilla që të ndritin qytetin dhe rrugët e gjëra. Përgëzojmë z. Ahmet Efendinë, kryesonjësin e qeverisë si dhe gjithë këshillonjësit për përpjekjet që bëjnë për të zbukuruar qytetin…”.  (Gazeta Koha, 17 mars 1911).

Më pas qyteti u pajis me gjenerator, por pas largimit të francezëve në majt të viitit 1920, makineria e prodhimit të energjisë nuk funksionoi më. Gazetat e Korçës shkruanin gjithë ironi: “Korça një goxha qytet, natën është pa drita. Duket se drita u prish sytë korçarëve, të cilët janë mësuar kaq vite tani pa drita natën. Nuk na pëlqen që ta besojmë se Bashkia nuk përkujdeset për të ndritur Korçën natën. Dimë që makina elektrike që kishin francezët mbeti këtu, përse nuk përdoret?” (Gazeta e Korçës, 21 korrik 1920).

Megjithatë, edhe viti 1924 Korçën e gjeti pa drita. Më 1925, Bashkia shpalli kushtet e tenderit për elektrifikimin e Korçës. Në lojë ishin dy shoqëri: “Xheneral Elektrik” e Selim Mborjes dhe  “Manseman”, shoqëria gjermane. Oferta më e mirë u dha nga Selim Mborja. Më 18 shtator 1925 filloi ndërtimi i centralit elektrik. Në prill të vitit 1926, plotësoi një pjesë të nevojave për energji. Elektrifikimi i plotë i  Korçës u njoftua nga shtypi: “Që pardje, me një marrëveshje të kryetarit të Bashkisë, shoqëria “Xheneral Elektrik” zuri të japë dritë për tërë qytetin e jo si më parë që jepte gjer më një pas mesnate.”. (Gazeta Koha, 6 nëntor 1926).

Vetëm që qyteti i Korçës të kishte dritë, shoqëria “Xheneral Elektrik” e Selim Mborjes shpenzoi tej parashikimeve. Gazetat  shkruanin: “Shoqëria “Xheneral Elektrik” për të kënaqur gjithë klientët e saj nuk mori parasysh shpenzimet e rënda që i ngarkohen, sepse populli dhe klientët dëshironin dritë.”. (Gazeta Koha, 6 nëntor 1926).

Pranë stacionit elektrik u ndërtua edhe një mulli i fuqishëm bluarje. Më vonë në vitin 1936, “Xheneral Elektrik” e Selim Mborjes ndërtoi në Vithkuq hirocentralin e parë në Shqipëri.

8

MborjeSelim Mborja nuk i kursente lekët kur e shihte se ndihma e tij ishte e nevojshme. Pasuria e tij vlerësohej nga të gjitha bankat: “Agjenti i Bankës vjeneze mori vesh kur ishte në Selanik, se një person nga qyteti i Korçës zotëronte një sasi të konsiderueshme monedhash floriri. Ai quhej Selim Mborja. Erdhi e takoi në shtëpinë e tij. Selimi e mirëpriti propozimin e agjentit për t’i depozituar në atë bankë florinjtë, por me një kusht, që përqindja e interesit t’i paguhej duke llogaritur jo sasinë e monedhave, por peshën e tyre në kilogram. Sekseri, i habitur për këtë kërkesë të padëgjuar gjer atëherë në asnjë vend të botës, njoftoi Bankën e Vjenës, duke thënë se ky bej korçar nuk i kishte paratë me grushte, por me bidona teneqeje. Banka mblodhi këshillin për të vendosur. Të nesërmen, gazetat vjeneze dhanë lajmin sensacional: “Një pasanik shqiptar detyron Bankën e Vjenës t’i bëjë një shtesë rregullores së vet!”. (Vangjush Ziko, Korça, kujtime dhe qyteti).

Kjo ishte dhe arsyeja pse Selim Mborja gjatë gjithë kohës që qëndroi në Korçë, ose ishte anëtar, ose kryetar në të gjitha shoqëritë e krijuara, sepse gjithkush e dinte që ai nuk kursehej financiarisht; mbështetja e bashkëshortes nuk i mungoi kurrë; ajo ishte një shpirt i dhimbsur. Emri i Selim Mborjes gjendet në federatatën “Vatra e Shqipërisë” me qendër në Korçë, te “Kryqi i Kuq”, te  “Sport Klub Korça”  te komisioni për mbledhjen e ndihmave për ngritjen e Liceut të Korçës, pasi fondi prej 50.000 franga nga buxheti i shtetit ishte i pamjaftueshëm, te “Shoqëria Cinematro”, te “Oda Ekonomike”, te  “Tenis klub Korça”, te shoqëria “Këneta e Maliqit” etj, etj. Në vitet 1921-22 botoi gazeten “Jetë e re”, së bashku me Fazlli Frashërin.

9

Të gjitha këto bashkëshortët Mborja, i kujtuan natën e parë të mbërritjes në Selanik. Në mëngjes Selim Mborja u takua me sportelistin e hotelit. I vuri përpara një monedhë ari dhe i tha: “Një monedhë të tillë do ta marrësh çdo mëngjes, por nëse në hotel vijnë njerëz dhe pyesin për mua, ti do do t’u thuash “Selimi sapo doli” dhe ndërkohë do të më njoftosh. Përpiqu të mbash mend ç’tipare kishte personi, si ishte veshur etj.”. Njësiti gueril i Korçës mund të vinte edhe aty, dhe Selimi kishte patur të drejtë.

Pas disa ditësh, dy persona pyetën nëse Selim Mborja ndodhej në hotel. Kishin arrestuar Koço Kotën dhe donin të merrnin me vete edhe Selim Mborjen. Makinën e kishin lënë diku afër hotelit. Operacioni sekret drejtohej nga Koçi Xoxe: “Selim Mborja, sapo doli,- u tha sportelisti, –  me të ardhur ai, vij unë te makina juaj dhe ju them.”. Ndërkaq vuri në dijeni Selim Mborjen. Sportelisti  bërë përshkrimin e personave. “Paska ardhur Nevzat Haznedari!”, tha Selim Mborja. Mori të shoqen dhe dolën nga dera e prapme e hotelit.

Do të shkonin në Stamboll.  Para se të largohej porositi sportelistin: “Pas 5 minutash, shko thuaji personave që Selim Mborja u nis për në portit, do të shkojë në Turqi.”. Me të mbërritur te anija, i kërkoi drejtuesit të mjetit të priste edhe 5 minuta pasi i duhej të takohej me dikë. Dhe sërish Selim Mborja kishte patur të drejtë. Pas 5 minutash mbërriti Nevzat Haznedari: “Desha t’ju takoj…”, – i tha ai. “Dëgjo ti këlysh i Xhemiles, – i tha Selim Mborja, – familjen tënde e kemi mbajtur me bukë, por dije se do të vijë një ditë që gjithkush do të pështyjë në fytyrë.”. Pas këtij shkëmbimi replikash, anija nisi lundrimin drejt Stambollit.

10

MborjeAtë çast ia desh shpirti të pinte një birra Korça. E kishte ndërtuar vetë atë fabrikë, bashkë me italianin Umberto Uberti. Projekti i fabrikës “Birra Korça” u hartua vitin 1928. Ndërtimi i saj nisi në tetor të vitit 1929, mbi një sipërfaqe prej 20,000 metra katrorë me vlerë 350,000 franga ari, pronë e Selim Mborjes. Ujin e sollën nga mali i Moravës, 8 km, larg prej fabrikës. Fabrika u pajis me makineritë më të mira të kohës.

Më 1931 filloi prodhimi. Regjistrimi i shoqërisë “Birra Korça” u bë në Odën Ekonomike të Korçës më 18 dhjetor 1933:  “Në bazë të shkresës nr. 2215 datë 18.12.1933 të Gjykatës së Shkallës së Parë Korçë, me anë të së cilës urdhërohet transkriptimi i kopjes së aktit konstitues të shoqërisë anonime “Birra Korça” në regjistrin e tregtisë konform nenit 11 të Kodit Tregtar në fuqi, vërtetohet se akti konstitues i shoqërisë anonime “Birra Korça” i omolguar prej Gjyqit Kolegjial të Korçës (dega tregtare) me vendim nr 1, datë 8 nëntor 1933, u transkriptua në radhorin e posaçëm të Odës së Tregtisë së Korçës me nr 1 datë 18 dhjetor 1933. Shoqëria, siç rezulton nga kontrata me datë redaktimi 1 prill 1933, fillon më 1 prill 1933 dhe mbaron më 31 dhjetor 1956. (Gazeta e Korçës 19 dhjetor 1933).

Inaugurimi u bë pas 6 muajve: “Të hënë, më 4 të këtij muaji, më ora 5.30 pasdreke, u bë inaugurimi i fabrikës “Birra Korça” të shoqërisë Umberto-Mborja. Ishte ftuar një shumicë e madhe me autoritetet në krye. Të ftuarit e shumtë vizituan më parë fabrikën, e cila ishte në punim e sipër dhe admiruan maqinerinë e fabrikës ku ishin shtruar pa kursim birra me mezera të zgjedhura. Birra Korça është me të vërtetë prej kaliteti më të mirë se shumë birra të huaja, dhe e njëjta më atë të fabrikave më të dëgjuara gjermane. Z. Umberto Uberti dhe Selim Mborja pritën urimet e sinqerta të të gjithëve për mbarëvajtjen e shoqërisë së tyre. Shitja e birrës së Korçës filloi që dje. Çmimi i saj u caktua prej shoqërisë 4 lekë për shishet e mëdha dhe 2 për të vogla.”. (Gazeta e Korçës, e mërkurë 6 qershor 1934).

Shoqëria punësoi 220 shqiptarë dhe 25 specialistë italianë. Ndërsa për t’u ardhur në ndihmë fermerve ngritën dhoma frigoriferike për prodhimet e qumshit. Fabrika u bë e njohur edhe për prodhimin e ujit “Kristal”.

11

Ndërsa po udhëtonin me anije, e shoqja iu drejtua Selim Mborjes: Si thua, a do të vijë dita të kthehemi përsëri në Korçë? Do të na marrë malli për njerëzit tanë? Fitretja fliste me zë të dridhur. Ndoshta, – iu përgjigj Selim Mborja, por e rëndësishme është që ne bëmë gjithçka për qytetin tonë. Nëse kthehemi, ti si gjithnjë do të merresh me bamirësinë, atje ku gjen kënaqësi shpirti yt.”. Fitretes sërish i rrëshqiti një pikë loti. Të kujtohet, i tha Selimi, pasi vizituam jetimoren, dhuruam edhe truall për ngritjen e spitalit të Korçës.  Në fytyrën e saj ndriti buzëqeshja. Veç kësaj Selim Mborja furnizoi me ujë të pijshëm një pjesë të qytetit; krijoi shoqërinë e tenisit, mbështeti grupet muzikore etj, etj.

Shpresonte shumë që edhe të afërmit e tij të bënin gjithçka për Korçën. Dhe ata nuk e zhgënjyen: Selaudin Mborja, (kushëri i tij), liceist, përfundoi shkëlqyeshëm studimet për mjekësi në Sorbonë të Francës. Karrierën si mjek e nisi në spitalin Umberti I, në Romë. Me kthimin në atdhe punoi për shumë vjet në qytetin e Shkodrës. Sot njihet si një nga personalitet e mjekësisë shqiptare dhe si një nga themeluesit e spitalit ushtarak. Në vitin 2004 Selaudin Mborja u shpall “Nderi i Qarkut Korçë”; emrin e tij e mban Haki Mborjapoliklinika e qytetit të Korçës, kurse emrin e Haki Mborjes e mban shkolla 9-vjeçare e fshatit Mborje dhe një rrugë e qytetit të Korçës.

Të gjithë fëmijët e Haki Mborjes shkëlqyen në profesionet e tyre. Skënderi studio për mjeksi në Turqi, nuk u kthye më në Shqipëri, u vendos në Australi ku shërbeu edhe si këshulltar i kryeministrit të asaj kohe;  vdiq në Australi. Saliu shërbeu si profesor në liceun e Korçës, kishte studiuar në Francë për shkencat botanike, më pas punoi si pedagog në Universitetin e Tiranës dhe si sekretar i Kuvendit Popullor. Petriti studioi në Hungari në degën ushqimore, kurse Demir Mborja, një tjetër person i këtij fisi të madh, ndërtonte me shpenzimet e veta çezma në lagjet e Korçës; si çezma më e bukur e tij përmendet “Çezma e zonjës” në lagjen Kasaba.

12

Në fisin e madh të Mborjarve (Venxhave), shkëlqyen edhe gratë.  E para ishte, Fitretja, bashkëshortja e Selim Mborjes, sipas shtypi të kohës: “Fitrete Mborja ishte aktiviste e shoqërive të emancipimit të gruas, kish lindur rreth vitit 1893. Ishte anëtare e shoqërisë “Gruaja Shqiptare dhe ka organizuar festime, ballo mondane në vitet 30. Gjithashtu, çifti  Mborja solli në Korçë për herë të parë një piano me porosi në Paris. Emiri i saj përmendet edhe për bamirësi të ndryshme. Së bashku me Ballkëze Frashërin, Ismete Sali Zavalanin, Drita Elmaz Vilën, Zenepe Dalip Sheqerxhiun, Asije Ymer Fazlliun, Nevrije Leskovikun etj, u bënë bashkëpunëtoret më të mira të princeshës Senije Zogu, kryetare e Grave të Shqipërisë”.

Haki Mborja kishte tri vajaza: Liria studioi për drejtësi, Shpresa për mësuesi, ndërsa Drita shkëlqeu si aktiviste në shoqatën e grave. Reshideja, bija e Mehmet Mborjes (Venxha), u martua me Asim  Mborjen, i cili kur pa se ndërtimi i spitalit të Korçës po vonohej, ndërtoi me shpenzimet e veta një ndërtesë dykatëshe me 28 dhoma, e cila shërbeu si spital nga viti 1930 deri në vitin 1935.

Kurse Ifetja, mbesa e Sali Haki Mborjes u martua me Tosun Selenicën. Shtypi i asaj kohe shkruante:  “Që njëdizaj nisi në Prefekturë zyra e Xhandarmërisë Ndjekse nën komandën e z. kapiten Ferid Frashëri dhe togerit Tosun Selenica.”. (Gazeta e Korçës, 9 tetor 1920).

Kurse Naxhia, bija e Sulejman Mborjes, bashkë me Tefik Mborjen shënuan martesën e parë civile në gjithë prefekturën e Korçës. Shtyi njoftonte: “Dje Bashkia jonë afishoi shpalljen e parë për martesë.  Z. Tefik Mborja, shef i seksionit të administratës në Ministrinë e Punëve të Jashtme dhe zonjusha Naxhie Sulejman Mustafa Mborja, kërkuan shpalljen e martesës së tyre e cila do të celebrohet në Bashkinë e Korçës. Z. Tefik Mborja, i cili inauguroi martesën civile në Prefekturën tonë, njihet mirë midis të gjithëve për inteligjencën dhe kulturën e tij. Çiftit të parë që po martohen, i urojme jetë të gjatë e të lumtur!”. (Gazeta e Korçës, 25 prill 1929).

Pra edhe gratë e fisit Mborja (Venxha) ishin një hap më përpara nga gratë e tjera të prefekturës.

13
Me të mbërritur në Stamboll  bashkëshorët Selim dhe Fitrete Mborja u vendosën në shtëpinë e Idaetes, vajza e Sulejmanit, vëllai i Selim Mborjes, që ishte martuar në Stamboll. Atje qëndruan deri në fund të jetës së tyre. Thuhet se në vitet e pleqërisë Fitretja  pati një mall të madh për t’u kthyer në shtëpinë e saj. “Kishim një shtëpi të bukur, – thoshte gjithnjë ajo, – me pemë e lule.”. Mrekullia e hapësirës që rrethonte shtëpinë e tyre i dedikohej Qemal Mborjes, djalit të xhaxhait të Selimit, i cili kishte studiuar për agronomi në Turqi. Ishte një nga specialistët më të mirë të Korçës së bashku me Demir Alizotin. Ai mbolli rreth shtëpisë së Selimit të gjitha llojet e pemëve dhe të gjitha llojet e luleve. Shtëpia dukej si një parajsë që as në përalla nuk e gjeje dot. Fitretja i gëzohej gjithçkaje që ishte e bukur.

Ashtu si gjithë të tjerët edhe Qemali ishte i pasur, kishte aksione në Minierën e Mborjes, kurse biri i tij, Fiqiri Venxha, studioi për Drejtësi. Punoi si kryesekretar i Gjykatës së Korçës; implementoi me sukses, sipas frymës perëndimore, Kodin Civil dhe Tregtar. Megjithatë, edhe pse kaluan vite e vite, as Fitretja dhe as Selim Mborja nuk u kthyen më në qytetin e Korçës. Selim Mborja u nda nga jeta më 3 prill 1952, e shoqja vdiq vite më vonë me brengën për t’u kthyer edhe një herë në shtëpinë e saj, por vila ku banonte ajo, ishte bërë rezidenca e Enver Hoxhës, aty qëndronte ai, sa herë vinte në Korçë për të kaluar pushimet e verës. Megjithatë, përsa i përket bamirësisë ndaj jetimëve dhe të varfërve, bashkëshortja e Selim Mborjes, Fitretja, mund të quhet pa asnjë dyshim, Zonja e Parë e Korçës.

Shënim. Për realizimin e këtij shkrimi u ndihmuam edhe nga kujtimet e të afërmëve të Selim Mborjes.

==========================================================================

Kush është “djalli” – A ekziston ai – Etimologji

Kopeshti Eden

Kush është “djalli” – A ekziston ai – Etimologji

Po, thuhet se “Djalli” ekziston. Ai është «sundimtari i kësaj bote», një krijesë e padukshme që u bë e ligë dhe u rebelua ndaj Perëndisë. (Gjoni 14:30;Efesianëve 6:11, 12) 
Bibla e përshkruan personalitetin e Djallit me këta emra:
• Satana, që do të thotë «Kundërshtar».—Jobi 1:6.
• Djall, që do të thotë «Shpifës».—Zbulesa 12:9.
• Gjarpër, që në Bibël përdoret me kuptimin «Mashtrues».—2 Korintasve 11:3.
• Tundues.—Mateu 4:3.
• Gënjeshtar.—Gjoni 8:44.

Lucifer është një emër tjetër për Djallin, fjala hebraike që në disa versione të Biblës është përkthyer «Lucifer», ka kuptimin «[ai] që shkëlqen». (Isaia 14:12)
Ndërkohë Dreqi ose Djalli në (greqisht Διάβολος, = “shpifës”, latinisht Diábolus) i cili në shume fe është një qënie e mbinatyrshme që mishëron të keqen, ndaj në gjuhën shqipe gjejmë terma të shumta përbuzëse ose fjalë të tilla si “ai” që fut grindje, shpifës, akuzues; qoftëlargu, n’aleti, *dreqi, theqafi, i ligu, demoni, brinoç; sundimtar i errësirës – mbret i ferrit, babai i rrenave, mishërim i së keqes, i njohur edhe si prijës i engjëjve, më i pashmi, më i mençuri, i cili humbi të gjitha pozitat, pasurinë e dhën’ në kopshtin e “E’dhe-n” (Eden)

– Aty ku Adami njohu Evën, gruan e tij, e cila u ngjiz dhe lindi Kaini dhe Abeli, vëllai i tij. Abeli u bë bari kopesh, ndërsa Kaini u bë punonjës i tokës së terrët, këta ishin fëmijët e mëkatit, e megjithatë Zoti u dha të dyve dy mundësi për të punuar e jetuar mirë.
Vetë Zoti e krijoi materialin me të cilin u krijua Ademi dhe i fryu atij shpirtin nga Shpirti i Tij (Kuran15:29; 38:72). 

Para se ta kundërshtonte Zotin, “djalli” merrte pjesë së bashku me engjëjt dhe bënte punën që bënin edhe ata. (Kehf, 18:50)
Në përballje me njeriun “djalli” i flet Zotit: “Unë jam epror ndaj tij sepse atë e krijove nga balta, kurse mua prej zjarri!” (Sa’d, 38:76) 
Ky është “djalli” një figurë e qartë, i cili na paraqitet nëpërmjet mashtrimeve si një Zot i vërtetë – Epror. [(ai që shan të An’ Satana; shajtan)]

Duke ju referuar gjuhës së lashtë Shqipe, Zoti – Ati ynë, e i krejt gjithësisë është quajtur Ai, më i madhi, më i larti, në krye, sipër, në qendër, *mbirë, “a’m/bi ne” – ABSOLUT- kemi: Abi na = Zot.
Njihet botërisht se Zoti së pari krijoj Dritën (Diellin)- zbritjen e rrezeve: Ar – si Far’ e parë në Tokën – Dheun – *arë.
Eshtë pikërisht kjo dritë, Dielli vet – shkaku i krijeses Njeri dhe gjithë gjallesave përreth tij – ky është “zoti”- ynë praktik.
E njohur formula e lashtë e dijes njerzore (ABX) {Alfa, Bita dhe Gama} – krejt Abe/t/-aret në botë Hapen po ashtu me këto dy shkronjat e para: (A dhe B-e) 

Tek gjuhët më të lashta njohur nëpërmjet këtyre dy shkronjave gjejmë:
Proto -semitic: *Ab- = Father, At. (ab; b’ab)
Phrygian ……: *Ab- = near, pranë; afër, (ngjitur)
Cappadocian : *Ab- = most, additional, më shumë; shtesë

AmbiNdërkohë tek e lashta gjuha jonë “Early Prot-Albanian” kemi: *a(m)bi = ashtë mbi; mbi të lart, sipër, si dhe *a(m)bi = për tu mbledhur; grumbulluar (bashkë) – duke përmendur këtu se në gjuhën shqipe: AT = Zot, gjithmon duke konceptuar nëpërmjet kësaj fjale më të madhin, Atë që është në krye, i pari; prijës, prin-d; perëndi.
Ndaj ska arsye se edhe në gjuhën më të lashtë protosemite, fjala Ab = At, (Father) normal ka edhe kuptimin e Ati-j që ndodhet Ambi t-ë, sipër nesh – fjalë kjo e cila siç shihet motivohet plotësisht nëpërmjet gjuhës shqipe

Sistemi ynë Diellor u formua nga rënia gravitacionale e një Reje gjigante molekulare rreth 4.600.000.000 vjet më parë. Reja Rajoni që do formonte Sistemin Diellor, ishte i njohur si mjegullnaje para-diellore. Ajo filloi të shkatërrohej në një disk tjerrje me një diametër të madh dhe të nxehtë, gjithashtu të dendur në qendër. Në këtë pikë, në evolucionin e tij, Dielli është besuar të ketë qënë një yll ‘T’ Tauri.

Pra Dielli është thjeshtë një grumbullim materiesh – (inerte) mbi një pikë të vetme, quajtur ashtu si në Early Proto -Albanian: *A bi = Ai/ajo që mbin, mbiu, sipër nesh duke u grumbulluar, pranë e pranë, mbledhur bashk’<>skamb = ambi të lart, në hapësirën boshe në qendër të saj = At. ( Abi = Zot).

Tek gjuha shqipe është shkronja; folje e dialektit geg: A = âshtë, oshtë, êshtë, e cila në bashkëpunim me fjalën e lashtë shqipe; La (lart) sjell fjalën e njohur po ashtu gabimisht (apo qëllimisht) njohur si semite: A/La = Zot apo: E/La; âshtë/La = Yll, il, (ili-o) = Diell, motivueshëm mjaftë bukur sërish prej gjuhës shqipe: Dy/El = Diell. (Tauri)
E këtu tashmë sjellim fjalën shqipe: Ab- = Ai i mbir’, (bërë, u ba; u bë); a’ba; Yll i shndritshëm DY/El, prej nga ku kemi emrat e mirnjohur, Ab/El, (bir i dritës) ai që AB’ (h)AP rrezet gjithë shkëlqim, Abil-on; Apollon, Abdi; Abdriteon, Abdyl, etj emra të lashtë konsideruar si bijë të dritës hapës –abës– Diell.
Pra kush është “djalli” – pse në shqip kemi; gati të njëjtën fjalë: Diell, “djall” dhe Djal’ – Bir?
Ky është shkaku, sepse Dielli vet është një objekt grumbullim materiesh DY/Trupore; (DY/AB) (plus dhe minus) ku “Kaini” digjet vazhdimisht, “materje e zezë” për të çliruar, pafundësisht, e përjetësisht, Rrezet e shndritëshme, “Abel” në shërbim të më së mirës në shërbim të krejt Jetës në Tokën – Adam, Atit am; gjallesës Njeri.
Dualizmi, qëndron në qendër të krijimit kësaj bote, ne vet jemi të tillë (të mirë e të këqinjë), jeta gjithashtu ‘bardh e zi’, gjithçka që na rrethon qëndron dhe ekziston si shkak i dy të kundertave – domosdoshmëri.

Ndaj kemi gati të njejtin emërtim: Ab = Father = At = Zot, e më pas kësaj “ai” Aba i dytë, është pikërisht ajo pjesa e errët {materia e jo shpirti energji} “DyAb” = Diabole; Diavolle, ku (b = v) e po aty, pas kësaj do gjemë edhe “Divin = Hyjnor” – por edhe ai që Di, dijetar, e padyshim edhe Dinak, mashtrues –Dreqi vet, që di si e dredh, i «ndreq», gjithë *llustra, shkëlqim fallco: Luçifer = “djall”

Eshtë ky shkaku prej nga ku kemi emërtime të pafundme, vlen të përmendim: DyAb-et; diabet, sëmundje e cila vepron në qarkullim të dyfishtë të gjakut, mbi një trup (të vetëm), e ndërkohë aty kemi: ABsolut, Absurd, (Aber; lajm) por edhe, aber; afër – pranë, ngjitur, ashtu si: Aber-to; ape-r; (aperto) – hapur = Dritë.

Ky është Dielli, Djali – Drita e perëndisë vet, e po aty do gjejmë edhe Djallin, Dinak personifikim i të keqes absolute, antagonist i palodhur i Zotit, dhe mbret i ferrit errësirës “materialist” – ai që bën gjithçka për interes të vet deri në mëkat, – e për aq kohë sa zgjat brejtja e ndërgjegjës ndaj këtij mëkati të kryer, po aq zgjat edhe faji.

Mili Butka   (*Aleksander Hasanas)




 

Të shpallet simboli i shqiponjës dykrenare, trashëgimi botërore kulturore.

Shqipëtar, mos rri po duku!

cropped-finix-xpen.jpg

shkruar nga: Shqipol 25.06.2018

Kur shkruan për rendin tonë shoqëror, pasi shkruan fjalën rend, të jesh shqiptar nënkuptoka të mbijetosh në anarki të thellë mos-arsimimi, rrjedhimisht i pavetëdijshëm për identitetin tënd. Thjesht një oportunist që jeton ashtu rastësisht, nga fryn era.

Të urosh fitoren e Zvicrës, që me paratë e saj yshtishqiptaro-zviceranët të luftonin dhunshëm për të nënshtruar futbollistët tanë që guxuan të ngrinin lart shqiponjën, dëshmon pavetëdije kombëtare. Të bësh heronj po ata lojtarë që për inat të serbit formojnë simbolin të cilin ata vetë bënë çmos që të mos duket në kampionatin e Moskës . . . katrahurë!

Nuk ka dëshpërim më të madh për një popull sesa të gëzohet me dështimin e popujve të tjerë (Serbë, etj) në pamundësi që të lumturohet nga triumfet e vet. Pasi triumfe nuk mundet të arrish kur potencialin tënd energjik nuk e përdor për të udhëhequr por për hyzmeqarllëk në dyer të huaja, i shtyrë dhe i pështyrë. A keni dëgjuar për shërbëtore që dashurohet me shërbëtor? Ata gjithmonë dashurohen me padronët! Për aq kohë qëne qëndrojmë në rangun e shërbëtorëve nuk duam as veten. Ndaj dita ditës po majmunëzohemi duke imituar sunduesët tanë, në gjuhë, në sjellje, në pamje. Sepse nuk jemi krenarë për veten. Një nga planet e Gestapos ishte të asgjësonte inteligjencën polake. Pa inteligjencë udhëheqëse, njeriu bie në rangun e kafshës dhe pastaj ashtu të pambrojtur e bën ç‘të duash! Shërbëtori nuk është krenar por është i inatosur. Nga inati, vepron me ligësi dhe nga padituria, dëmin më të rëndë i’a bën vetes! Një nga këta dëme sot po i’a bëjmë flamurit tonë, i cili tashmë nuk prodhohet as nga ne por nga të huajt që kokat i’a bëjnë shqipes si koka gjarpri. A ka degjenerim më të mjerueshëm për një komb? T’ia dorëzosh të huajit flamurin më të bukur në botë, të t’a shndërrojë, të t’a shëmtojë, e ti t’i’a blesh me paratë me të cilat ai të pagoi për shërbëtorllëkun?

Sot n’a kërkohet të shfajësohemi për shenjën e shqiponjës, formuar nga duart tona. Në të kundërt, dënohemi. Shqiponja nuk është vetëm e shqiptarëve. Së pari është e perëndive dhe e natyrës, pra simbol mbarë botëror dhe për kodet që mbart, është i lirë t’a formojë cilido ka dy fije mënd. Disa shqiptarë kanë pasur dhe kanë shumë fije mënd, ndaj besën e tyre e lidhën me këtë përfaqësues dhe e ngritën në flamur.

Se si sot, po akuzohemi për këtë flamur, të mos n’a duket çudi. Pas ngritjes së kësaj shqipeje në Vlorë, qeveritë e ashtuquajtura shqiptare, shërbëtore patjetër, u ngjitën dhe qëndruan në kolltuk me vetëm një aftësi! – t’u dhurojnë padronëve copa të trojeve e deteve të Shqipërisë! Ç‘do copë e dhuruar, është një copë flamur! E padronët nuk mjaftohen dhe për të na mbyllur sy e gojë, dashkan të n’a bindin se flamuri ynë, qënka nxitës armiqësie, e agresioni si p.sh kryqi i thyer! Ndaj duhet të ndjehemi fajtorë për këtë flamur. Dhe që të jemi skllevër të devotshëm, të mos e mbajmë më, por t’a zhdukim, t’a zëvendësojmë me diçka që nuk do u kujtojë as atyre as neve se dikur paskemi qenë zotër të qiejve e të tokës dhe se quheshim shqiptarë. Se nuk i dihet . . . edhe Spartaku nuk e harroi që ishte i Lir!

Ne ç‘bëjmë? Rrimë squk si breshka që ka frikë se po doli nga zhgualli, do e rrahin. Gjithë bota po tallet me ne që s’jemi të zotët të mbrojmë as atë copë flamuri qën’a ka mbetur. Ndërkohë që në vende fqinjë ka rrugë me emërtimet e krahinave e qyteteve shqiptarë që ata planifikojnë t’i marrin, ne akuzohemi për tendenca agresioni vetëm duke formuar shqiponjën që u kujton atyre se ne ende nuk kemi harruar të vërtetën. Atë të vërtetë që atyre u jep gëzim, ndërsa neve dhimbje! –  për triumfet e tyre që arritën dhe po arrijnë me ndihmën tonë.

Heshtja jonë është ndihma më e mirë për të n’a rrëmbyer flamurin! Andaj që t’iu priten orekset të uriturve, të bëjmë zhurmë por jo të hallakatur e jo me llomotitje se i merr era. Të gjithë bashkë jo me inat, por me urti, të mbledhim dokumente e fakte që egzistojnë që nga Hititët e gjer tek shqiptarët dhe të ngrejmë zërin në ç‘do institucion brenda dhe jashtë republikës, si njerëz me dinjitet që duhet të jemi,me një kërkesë të madhe dhe të drejtë.

Të shpallet simboli i shqiponjës dykrenare, trashëgimi botërore kulturore.




 

Muaji Qershor – Etimologji

qershor etimologji

Shkruan: Mili BUTKA

Flitet dhe shkruhet se Muaji Qershor, quhet kështu për shkak të qershive që piqen po në këtë muaj.

Kjo, jo fort e besueshme, gjithësesi si fillim po shkruaj disa rreshta mbi numrin “katër” (4) të gjuhës shqipe një numur ky “magjik” ku fsheh brenda vetes shumë kuptime, fjalë dhe emërtime nga më të hershmet, krejt të veçanta e të pastërta shqip.

Numri “katër” (4) në gjuhën shqipe që në momentin e parë kur e ndajmë atë në rrokje jep kuptim të qartë; ka/tër = e gjitha “e tëra” e plotë, ashtu si edhe në “greqisht” “tetar-to” = e tëra, (¼), edhe në rast se e shkruajme jo me ‘ë’ por me ‘e’ pra; “ka/ter” baraz kjo, ka -“terr”, të errët, pjesë, apo një “zonë” e “zanë”- e zënë, e mbyllyr nga të “kater/anët” (◼) ku nuk hyn dritë.
 
Toka herët në lashtësi gjendet e skicuar në formë katrore apo drejtëkëndëshe, shpesh herë e ndarë me një vijë në mes, e ngjashme kjo me numrin ⊟ [8], (Θ) pra “ana” e poshtme e saj nënkupton tokën e “thatë” e errët, terr -“terra” dhe sipër saj e njëjta gjë por qiell, pra ky symbol përfaqëson të tërën të gjithën, ndarë kjo në dy “sy/te”-site, sete, “tet”- apo në dy “anë”, pra “dy në një” = “dynjanë” (tet a tet, apo kokë më kokë, ashtu si tek letrat e bixhoxit egjiptiane)
 
Nga fjalori i gjuhës shqipe shkëpusim një fjalë e cila na ndihmon më tepër për të kuptuar vlerën dhe kuptimin e numrit “katër”:
KATËRÇIPËRISHT ndajf.
1. Nga të gjitha anët, nga të gjitha drejtimet; në mënyrë të gjithanshme. Studioj (analizoj) katërçipërisht.
2. Në mënyrë shumë të qartë e të plotë; në mënyrë përfundimtare; krejt, plotësisht. Vërteton (tregon, provohet) katërçipërisht.
– Pra numri katër tregon një njësi të plotë, ashtu fiks si një katror i vizuar i cili kur mbyllet edhe nga ana e katërt bëhet i plotë, i tërë dhe i terrët, ◼ nuk hyn dritë, ashtu siç themi; moti u “zu” u bë i errët, u “vrenjt”.
“Zifti” ky emër i cili buron po nga fjala shqipe “i Zi” në këtë rast mbiemër, ndryshe quhet edhe “katran”, e pra quhet kështu sepse është i zi, i erët ashtu si katrori i zënë nga të katra anët -“katran” ()
Njohur ndër shekuj muaji qershor një muaj “i zënë” me mot të vranët dhe reshje shiu të shpeshta –  krejt i *Tari i zan’= terasun = Qershor
E ashtu si shumë fjalë dhe emertime që në gjuhën shqipe, lexohen edhe në kah të kundërt pra në anagramë, pa e humbur kuptimin e saj më të parë edhe fjala zift, tregon të njëjtën gjë, duke patur parasysh se, “p = f”, kemi; zift = zip/t dhe; zip<>piz, pis, pra e zezë pis, ashtu si nata “pus” e erët, apo siç themi; e koriti në Bes, i zuri “pusi”.
Kështu gjithë sinonimnet, e fjalës “katran” kanë kuptimin i erët ose i zënë nga të katër anët, “katran”, “zift”, “pisë”, por edhe “serë” që do të thotë e “zënë” ashtu si numri
katër (4) në gjuhën greke, “tesera”- të zèna, tè zèra, e zënë e mbyllur, e njëjtë kjo dhe në gjuhët sllave “çetir” = çe tër, “qe tër” është e tëra, është e terrët.
Ashtuquajtur fjala turke “qeder” s’është gjë tjetër por një fjalë e pastër shqipe, që do të thotë; “iu mbyll dera” është në të “Zi” ka “qe-ter” e ska si të ndodhë ndryshe e gjithë gjuha turke, rrjedh dhe buron prej shqipes, ashtu si gjuha kleriko-greke, dhe mbarë gjithë gjuhet europiane.
Emërtimi fillestar i muajit Qershor-“Terasun” do të thotë, i katërti, dhe jo muaji Qershive, pasi vet emri “Qershi” ka për rrënjë fjalën shqipe e “kuqe – Cër
Cëramidhe = Qeramidhe do të thotë: Dhe-baltë e pjekur; Cera midhe, ose ndryshe  Qyramidhe, pra baltë e pjekur; e’xyrë, (mënxyrë; e nxirë) e ngjyrosur; e pjekur e skyqur- skuqur. [e kyçur e tëra/zën – terasun]
Akoma edhe më të qartë, krejt bindse, madje e pabesueshme, na vjen në ndihmë, emërtimi apo fjala shqipe: “Kadron” emër ky i gjendur dhe i shkruar në gjithë gjuhët e botës, i pa tjetërsuar fiks ashtu si në shqip; “kadron = katër onë”, lëndë druri i faqosur në katër anët, katror, (n = r).
Fjala “Anë” në gjuhën shqipe, ka kuptim shumë të gjerë, ajo sjell qindra sinonime si në asnjë gjuhë tjetër, kemi;anë e mb/anë,kalo në “anë” të rrugës, në “anën” tjetër, “anon” nga njëra “anë” apo në “anë” të anijes” sepse në gjuhën shqipe fjala “anë” ka kuptimin edhe e harkuar, “bark”- varka, por edhe bark = barku: AN I m. anat. Organ i “gruas” dhe i femrës së gjitarëve, ku zihet e zhvillohet pjella, shtrati, këmisha që mbështjell pjellën. Ani i fëmijës. I bie (i shket) ani. Ngre anin.
Në tabelën më poshtë shikoni fjalën shqipe “katër” dhe kadron në disa gjuhë e shoqëruar ajo me fjalët “anë” dhe “anije”
shqip: ………. Katër, kadron , anëve të anies,
greek: ………. kadron τέσσερις, τις πλευρές του πλοίου,
latin: ………… kadron quattuor partes navis,
engl: ………….kadron four, sides of the ship
island: ……….kadron fjórir, hliðar skipsins,
hebre: ………..kadron ארבע, צדדים של הספינה,
… provojeni në të gjitha gjuhët e botës emrin; kadron = katër/onë (me 4 anë)
e do shkoni se ajo gjendet shkruar e lexuar, ashtu si në gjuhën mëmë Shqipe birit të vetëm: Besnik- Shqipes-Zeus!

Mili Butka @ Gjuha shqipe
*Aleksander Hasanas*

 




 

“Mulli” fjalë e pastër shqipe.

mulli.PNG

Mulli fjalë e pastër shqipe.

ul foto shkrim

Eshtë pikërisht kjo fjalë e shqipes *UL duke i shtuar asaj parafjalën ‘më’ përftojmë prej tyre fjalët, më ul, më-ulët, në-ulje në minimum, e duke patur parasysh fjalën ulluk, udhën e ulët për të ulur nga një lartësi ujin në këtë rast, drejt minimumit të mundshëm pikës zero kjo quhet *Nul, por fiks këtu kemi uljen e detyruar të ujit nëpërmjet ullukut drejt rrotës së mullirit dhe kjo ulje e menjëherëshme quhet, me ulje, më ul-je, m’ulije, në ulje, në MULLI, aty ku uji ulet me shpejtësi dhe drithi bluhet sa më ulët dy rrotat prej guri aq më i imët dhe më i butë (but, bute) del mielli.

Në trojet shqiptare ka shumë vende të pjerta shumë të thepisra, me një ulje të theksuar, të cilat quhen: *Uli-je, një vend i tillë ndodhet midis dy fshatrave Butkë dhe Bezhan, në rrethin e Kolonjës Ersekë.

Pra fjala Mulli buron prej fjalëve shqipe “më + ulje” ku parafjala ‘më’ ka rolin krahasues në këtë rast, ashtu siç themi; më lart, më anash më djathtas, njëjtë themi edhe, më ulët; më ultas, më ulje, më ulis = Mulli-s; Mulli, gjithashtu aty kemi edhe fjalën miell, drithëra të shtypura, blojtur sa më imët.

Ja edhe etimologjia (lexojmë tabelën) për fjalën shqipe mulli nga studimet e albanologëve si Vladimir Orel, Gusatv Mayer, etj.

mulli etimologji

Qartë studiuesit, hedhin mendimin se fjala shqipe Mulli vjen e huazuar prej Latinishtes “molinum” (MEYER), e siç ka ndodhur vazhdimisht pa asnjë të vetëm shpjegim, e pa motivuar, pranohet si e tillë, duke injoruar fjalën shqipe *Ul të pranuar unanimisht prej vet këtyre studiueseve të përmendur më sipër.

Eshtë pikërisht fjala shqipe Mulli ku ende sot në gjuhën grekë kjo fjalë shqiptohet: Mýlos; Milos = Mulli dhe ndërsa miellit i thonë Alevri (?)

Çfarë vihet re; vetëm tek gjuha shqipe gjejmë fjalët: Ul; më ul, ulët ultas, uli, ulije, ulje, ul, ulluk, më uli (poshtë) por edhe Mulli, miell, millona-s, gjitha këto lidhur ngushtë me proçesin e uljes së ujit nëpërmjët udhës – ulluk prej druri etj materiale, nga lart në ulje drejt mullirit ku prodhohet miell i imët, i *hollë dhe i butë.

Madje në gjuhën shqipe kemi një fjalë e cila tregon katërcipërisht vlerën e fjalës ‘ul’ të gjuhës shqipe, si një fjalë burim shtrati nga ku lindin mijra fjalë të tjera IE dhe aziatiko-mesdhetare, gjuhë këto tashmë të humbura si ajo e popujve: Cariane, Hitite, Lydiane, Cappadokiane, etj. – pra kemi:

SHULLATË f. krahin. Vrima nga del uji i mbledhur në një gropë; fundi i lugut; (ullukut) të mullirit nga del uji me forcë e u bie fletëve të rrotës. Shullata e mullirit. I është zënë shullata. I hap shullatën.

Kjo fjalë flet aq qartë shqip ajo tregon uljen e ujit me forcë; suljen mbi të, mbi rrotën e mullirit dhe u quajt edhe: Sulatë; shullatë.

Bëjmë  ende një krahasim midis gjuhë së lashtë Shqipe dhe asaj latine

  • Shqip                      Latin
  • Ul                           minuere –    {këtu kemi të bejme me fjalën min-us]
  • Ulët                       humilis –      {këtu kemi fjalën i imët, h-um, kum, humus]
  • Më ul                    sedit super = u ul në {krejt larg fjalës ul, ulë, më ul]
  • Mulli                     molendini – {këtu kemi fjalën shqipe, m’ol = më hollë]
  • Miell                     conspersa   -{përzjerje e hollë (grëk: s’kon= pluhur)]

Duhet të kemi parasysh se fjala latine molendini, ka kuptimin e saj *molere holloj, *bluaj dhe jo mulli ashtu si *mulla tek gjallesat (bulla) rrumullake e fryrë aty ku bluhet ushqimi, ashtu fiks si bulla, mulla e mullirit ajo pjesë e rrethuar aty ku montohen gurët poshtë konit grumbullues të drithit.

Mulliri funksioni i tij ishte dhe është pikërisht shtypja, bluarja e drithrave deri në *hollim të plotë, kjo realizohet nëpërmjët uljes me shpejtësi së ujit nga lart nëpërmjet udhës-ulluk, duke rrotulluar kështu rrotën dhe më pas gurin e tij sa më ulët mbi gurin tjetër aq më i hollë del mielli, ky është mulliri.

Duket qartë se kyçi i fjalës mulli është fjala *ul, ulës, më ul, më/uli-s, mulli por aty gjejmë edhe fjalët, i imët, i hollë = i ulët, i t’ulët; i tultë = i butë, i ’ollët; i hollë = miell.

Në gjuhën e vjetër irish fjala *mulli gjendet indetike si në gjuhën shqipe, Muileann = Mulli, gati më të njëjtën kuptim vjen edhe fjala Miell po në këtë gjuhë pra aty kemi: Plúr = Miell, – ku duket qartë se kemi të bëjmë respektivisht me fjalët shqipe per Mulli; Muile-ann dhe për fjalën Miell = Plúr, i hollë, i imët, miell; pluhur.

Gjuha e lashtë shqipe ofron edhe shumë shembuj të tjerë, të cilat tregojnë se fjala miell ka kuptimin indetik dhe që buron nga fjalët, më i ulët më i *hollë; pluhur blues, bluaj, bluajtës; mulli (pl = fl, fletë e hollë, flatra, flutur).

 Një fjalë të tillë në gjuhën shqipe kemi, *Mjegull. E lexojmë, me vëmendje:

MJEGULL f.

  1. Grumbull avujsh të dendur e të ftohtë, që formohen zakonisht në vise të ulëta, në gryka malesh etj. nga pika shumë të imëta dhe që qëndrojnë mbi tokë si tym i patejdukshëm. Mjegull e dendur (e trashë, e hollë). Mjegull e bardhë. Mjegull deti. Mjegulla e mëngjesit. Shtresa mjegulle. Ra mjegulla. Nuk shihet nga mjegulla. Etj.

Kjo është mjegulla, një masë avujsh të *imta (të ftohta) të cilat udhëtojnë drejt lartësive nëpërmjet luginave vendeve të ULTA, në udhë; ullë e sipër lart mbi sipërfaqen e tokës, një emërtim ky i ngjashëm me fjalën tjetër shqipe *pjergull.

Në fjalorin universal etimologjik tek studimet e Oxfordit mbi fjalët e lashta “palaeolexicon” e pikërisht tek rrënjët PIE për fjalën mjegull gjejmë: *sneudh– = mjegull e ftohtë (cloud, mist) dhe *h₃meigh- = mjegull *rëshqitëse, (drizzle, mist)

Pra fjala Udhë nuk na ndahet, sepse fjala udhë dhe ullë dihet se është e njëjta, ashtu si tek emërtimi; Udhise = Ulikse, por jo vetëm, kjo fjalë e lashtë: Ull e cila buron nga shqipja prej fjalës: Ul = i/e ulët, por edhe ul = udhë; quhet pjesa rruga,vendi më i rrahur, më i shtruar; më i ulët (luginave) ulicave më të mundëshme të sheshta përzgjedhur e që ka shfrytëzuar njeriu nder shkekuj për të qarkulluar  në mënyrën sa më pak të lodhëshme, kjo fjalë e shqipes sot gjendet  edhe tek gjuha sllave, ulicë = rrugë, fiks ashtu si rr-udhat në fytyrën e njeriut, udhë të holla, të thelluara, të ulura, ulica, të krijuara natyralisht.

Ja çfarë na ofron gjuha shqipe në këtë rast:

HULLI f.

  1. Vija që bëhet në arë nga plori, vija që hap plori në tokë, brazdë; pjesë are që punohet njëherësh nga një pendë qe e që kufizohet në fillim me dy vija plori, lehë. Hulli e thellë (e vogël). Hullitë e parmendës. Kau i hullisë kau që shkon nëpër vijën e çarë në tokë. Hap (çel) hullinë. Hedh farën në hulli. E ndau arën në tri hulli. Kau i mirë njihet në hulli. fj. u.
    edhe fig. Vijë e thelluar, që bëhet në një pjesë të trupit a të fytyrës, rrudhë e thellë. Hullitë e ballit rrudhat e ballit. E kishte fytyrën gjithë hulli.

(Kuptohet tek fjala shqipe *hulli, kemi një shkronjë (h) të shtuar, për shkak të rregullave drejtshkrimore pas vitit 1908, kjo në këtë rast për ta bërë të dallueshme fjalën: Hulli nga Ulli, ulliri, pemë frutore).

Në gjuhën shqipe fjala: Hulli dhe Udhë kanë të njëjtën vlerë të njëjtin kuptim gjuhësor: E sjell (e vë) në hulli dikë e bëj të veprojë e të sillet mirë, ashtu siç duhet. Ka dalë nga hullia vepron keq e nuk sillet mirë, ka dalë nga udha e drejtë. Vjen në hulli vjen në udhë të mbarë. I shkon për hullie dikujt shkon a vepron sipas kërkesave e dëshirave të dikujt. 

Etymology: Mjegull

Apocope of dialectal mjegullë, from Proto-Albanian *meg(u)lā, from Proto-Indo – European  *sneudh– ;  *hmigʰ-leh (mist); (compare Lithuanian miglà, Polish  mgła,  Grëk ομίχλη (omíchli)).

Vihet re se tek gjuha shqipe në të dy rastet fjala: Mjegull në të lashtën shqipe *meg(u)lā, është indetike me rrënjët PIE *sneudh– dhe *hmigʰ-leh, respektivisht ato tregojnë një masë të lagësht grimzash, avuj të ftohtë,  të q’ullë-t, rrëshqitëse; të imët, mbi të në udhë – ullë = Mi e g’ull; Mjergull= mbi erë në ullë; udhëton ultas.

Lexuam se në Proto-Indo – European *sneudh– = mjegull, pra edhe në këtë rast aty duket qartë fjala e shqipes *udhë, kemi të bëjmë me lagështirën që ikën, udhëton ulët.

Vlen të kujtojmë këtu se shkronja d = g, si në rastin e fjalës së lashtë dorike e cila i përket ende sot gjuhës shqipe: Δᾶ = Dhe (earth) – fjalë kjo që në gjuhën greke kalon nga: Dhe = Gi (Γῆ = tokë).

Pas kësaj del më se e qartë se fjala shqipe; mjegullëmjergull(ë) = mjerdull, ka kuptimin: Mi/er/dë -ullë = mi/erë në udhë, i himtë; i hollë në ullë, hulli; mjegull.

Në fjalorin e gjuhës shqipe shohim dhe fjalën: Pjergull.

PJERGULL f.

  1. Hardhi me kërcell të gjatë, të trashë e me shumë degë, që ngrihet mbi furka ose mbështetet mbi një shtrat drunjsh etj.; tendë rrushi; hardhi që ngjitet nëpër drurë. Pjergull e moçme. Nën hijen e pjergullës. Rrush pjergulle. Etj.

Njëjtë si tek fjala mjegull, mjergull edhe fjala: Pjergull ka të njëjtin kuptim në këtë rast kemi një bimë frutore e cila ritet zhvillohet mbi drurë në ajër në erë mbi dhe (dheun) mbi udhë, mbi ullë, pi-er-g’ull, bimë kjo e cila ka një veti përkulshmërie rezistente epet, për-ulet; përkulet me lehtësi pergola; pjergulla.

Emërtim ky të cilin sërish studies të ndryshem e nxjerin si fjalë latine.

Ajo që duam të saktësojmë është pikërisht fjala *ullë, ndaj sollëm shembujt e mësipërm, si mjegull, mjergull, pjergull, hulli, mulli uli, ulje, ulije, etj. Fjalë kjo e cila ka vleren dhe madje është e njejta fjalë: Udhë = Ullë (dh = ll) si tek fjala shqipe: Kërpudhë = Kërpullë,

Fjala *udhë e gjuhës shqipe qëndron e pastër kjo edhe sipas studimeve te albanolgëve, gjuhëtarit Eqerm Çabej, Gustav Majer, të cilët e nxjerin këtë fjalë nga  PAlb *wada, një o-grade *uodhâ bazuar në *uedh- ‘për të rrahur, për të shtypur’. Për zhvillimin e tillë semantic (jo të rregullt; cf. sllav).

Pra, vihet re sërish se fjala udhë ka kuptimin e saj parësor pjesë e rrahur e ngjeshur, e shtypur, e ulët, e thelluar, madje aty do gjejmë edhe fjalën shqipe *rrugë, pjesë e rrahur, e fortë rrugë, rrogoz, njëjtë id. (fjala rragam = shkëmb) si edhe fjala shqipe *udhos m) një ‘lloj djathi’ quajtur udh-ues,-os e Gegënishtes me kuptimin hudh ‘për të hedhur, për të derdhur –kulluar’ ‘për të shtypur, për të shtrydhur’ (KLEPIKOVA SFT 142-143). 0 MEYER Wb. 455

(Kjo është një pjesë e shkurtër shkeputur nga libri që jemi duke shkruar: “Pellazgët e fundit Gjuha e tyre”

 

Mili Butka  (#Aleksander Hasanas)

Hatianët dhe gjuha e tyre Hitite 

hitit

Hatianët dhe gjuha e tyre Hitite

Hatians dhe gjuha Hattic

Katër mijë e treqind (4300) vjet më parë, ushtria akadiane e mbretit Naram-Sin marshon drejt pllajës anatoliane. Pamba, mbreti i *Hatit, Zipani, mbreti i Kaneshit, Tisbinki mbreti i Kussara, Nur-Dagan mbreti i Purushandës dhe trembëdhjetë mbretër të tjerë nga tokat *Hatti bashkohen kundër sundimit akadian.

Hattianët janë një populli indigjen i Azisë së Vogël, Historia e tyre, përveç perandorisë së Hittitit, është jetëshkurtër dhe jo e dokumentuar mirë. Rreth 2700 B.C. u vendosën rrugët tregtare midis tokave të Hatit dhe Mesopotamisë. Nga 2500 B.C, Hattuš ishte një qytet i fortifikuar mirë dhe qendra e pushtetit të civilizimit Hattian. Rreth vitit 2330 B.C, Sargoni i Akadit, gjyshi i Naram-Sinit, pushtoi tokat Hattit, por Hattuš ishte shumë i fortë për të rënë.

Banorët më të hershëm të identifikueshëm të Anadollit veri-qendror janë Hattianët. Ata besohet të kenë banuar pellgun e Kızıl Irmak (Ἅλυς / halys) në Anadollin veri-qendror, duke përfshirë qytete të tilla si Hattus dhe Zalpa, ndërsa Nesitët indo-evropiane ishin përqëndruar në jugun e tyre në Cappadocia afër Kanes dhe Kussara.

Gjuha Hattice

Ka rreth 360 fragmente Hattiane, prej të cilave vetëm 15 janë billinguals (dygjuhesore)Hittite-Hattic  P. Goedegebuure (2010).

Janë përafërsisht 300 fjalë që kuptojmë ose fjalët që besojmë se i kuptojmë. Shih Kashian (2010) por jo të gjitha fjalët prej tyre kanë një kuptim të mirëkuptuar – thuhet tek studimet e Oxfordit, instituti studimeve mbi fjalët e lashta (palaeolexicon). Gjithçka që na është lënë, vjen nëpërmjet teksteve fetare të kultit, këndime cilësuar për “Hattili”, që do të thotë në gjuhën e Hatit.

akropoli hititHattic duhet praktikisht të konsiderohet si një popull i izoluar. Megjithatë, ka shumë përpjekje për ta lidhur atë me gjuhët Kaukaziane të Veriut (Abkhaz, Adyghe, Kabardian, Ubykh) Forrer (1919), Dunaevskaja (1960), Diakonoff (1990), Braun (1994), Chirikba (1996) dhe disa tek Kartvelian Shih Girbal (1986) dhe Gabeskiria (1998). Në përgjithësi nuk është një pikëpamje e pranuar gjerësisht.

Struktura e gjuhës Hattiane u ndikua thellësisht në periudhat para historike nga proto-Luwian Goedegebuure (2008).

Në mijëvjeçarin e dytë, B.C, perandoria Hiteut themeloi gjuhën indo-evropiane Neçili si gjuhë zyrtare të Shtetit (2011).

Populli vendas vazhdoi të fliste gjuhën e tyre, por kjo nuk zgjati shumë në mijëvjeçarin e dytë B.C. Bazuar në dëshmi gjuhësore të kombinuara me disa gjurmë arkeologjike, vlerësohet se folësit proto-anatolian indoevropianë hynë në Anatolia në mijëvjeçarin e pestë ose ndoshta të hershëm të katërt B.CD. Antony (2007).

fjalori hatic hitit -1

Ende sot në fjalorin e gjuhës shipe kemi:

BËZAJ jokal. 1. Nxjerr zë ose një tingull; them diçka (zakonisht me mohim). Rrinte e nuk bëzante.
2. I thërres, i bëj zë dikujt; i flas; tregoj. I bëzajti të zotit të shtëpisë. Nuk i bëzajnë njëri-tjetrit me gojë. E dinte punën, po nuk bëzante.

Fjalë kjo e cila tregon se, xë/zë ka edhe kuptimin; frymë/shpirt, nxjerr zë, jeton, ashtu si  edhe (le xë; lëshon zë; lexon. Ndaj në gjuhën hatice-hitite kemi, p’sun = frymëmarje i gjallë

Ende më e qartë vjen fjala ‘hatike-hitite’ *pinu = pinjoll, i mbir, i m’ biri im pasardhës. 

PINJOLL m.1. Lastar i njomë që del në trung ose në rrëzë të një druri; filiz, njomëz, mitë, pip. Ka lëshuar pinjollë.
2. fig. Pasardhës i drejtpërdrejtë i një familjeje ose i një fisi. Pinjoll i një familjeje të vjetër. Pinjolli i fundit i Kastriotëve. Pinjoj të një fisi.

Dhe ajo që vlen të theksojmë është edhe fjala e fundit e kesaj tabele: Zinar = Instrument muzikor, e cila përshtatet mjaft mirë me gjuhën shqipe, Zèna-r; Zinar, zëra -tinguj të akorduar; Zyrna {zër/na, zërnxjer, zërna-t, (gërhet) gërnet, (klarineta)]. – Gjithashtu edhe tek gjuha e lashtë armeniane kemi *ӡnar = zënar; zëna, zëra; tinguj – mizikor produkt i vrimave të zëna në kallamin e kllarinës -fryrë, gërnetës, *gërnjare.

lyra lirike -ilire

E kundërta e këtyre tingujve të zëna, të mbyllura (zyrna) kemi tingujt e lira, fituar po ashtu nga vegla muzikore ilire; Lyra Lira, dedikuar yllit më të shndritshëm Lyra i cili u përfaqësua shpesh në hartat e yjeve si një grep ose një shqiponjë që mbante një liri, dhe kështu quhet ndonjëherë edhe Vultur Cadens {shkaba Kadiane} ose Aquila Cadens {shqiponja Kadiane} (“Falling Vulture” ose “Falling Eagle”} – Yll i lirë – i rënë 

Ky “yll” këmbën lirisht materiale midis njeri tjetrit me yjet e tjerë përeth tij, e shpesh herë ato lëshohen, bjenë,  shkëputen, në formë të lirë.

Posted  by Mili Butka  Gjuha shqipe_Etimologji

Korçë – Albania, më: 20/6/2018